Światło stanowi tworzywo fotografii. Bez niego nie można robić zdjęć. Właściwe światło odpowiednie do tematu i warunków stanowi klucz do dobrej fotografii. Fotografując w warunkach lądowych nie zawsze przywiązujemy wagę do właściwego oświetlenia obiektu. Korzystamy ze światła zastanego (przeważnie światło słoneczne), a w warunkach nocnych z lampy błyskowej. Sytuacja trochę się zmienia kiedy, próbujemy fotografować pod wodą.

Każdy certyfikowany nurek pamięta, kiedy na pierwszych zajęciach teoretycznych kursu nurkowego dowiadywał się, że woda pochłania widmo promieniowania słonecznego, zaś najbardziej pochłanianą częścią widma jest czerwień. Pochłanianie światła zachodzi nierównomiernie dla różnych długości (barw) fali światła. Najintensywniej tłumione jest promieniowanie ultrafioletowe, później czerwone, fioletowe i żółte. Straty światła dla części niebieskiej i zielonej są najmniejsze. Dlatego już na głębokości 5 metrów nie widzimy koloru czerwonego, żółty ginie na 10 metrach, a poniżej 20 metrów widzimy niebiesko-zielono-czarno. Innym czynnikiem zmieniającym warunki świetlne jest to, że ilość światła znacząco maleje wraz z głębokością. Woda jest 800 razy gęstsza niż powietrze, skutecznie redukując penetrację promieni słonecznych. Tłumienie światła działa również w płaszczyźnie pozimej, dlatego stosując podwodne oświetlenie, skutecznie działa ono do kilku metrów. Pamiętajmy również o tym, że jeśli robimy zdjęcie na 5 metrach głębokości i znajdujemy się w oddaleniu 5 metrów od fotografowanego obiektu, to światło, jakie do nas dotrze, będzie takie, jak na 10 metrach głębokości. Fotografując na głębokości 10 metrów z użyciem świtała zastanego, nasze zdjęcia będą bure, niebiesko-zielone. Następnym pejoratywnym czynnikiem są osady i zawiesiny wodne, na które składają się cząsteczki pochodzenia organicznego oraz plankton. W wodach z dużą ilością zawiesin widoczność spada nieraz do 0,5m i fotografowanie w tak skrajnych warunkach nie jest możliwe.

Światło zastane.

Fotografowanie w warunkach oświetlenia światłem słonecznym jest najprostsze. Dodatkowo, zaopatrzeni w filtr i obiektyw szerokokątny, łatwo uzyskamy satysfakcjonujące nas rezultaty. Niestety, nurkując głębiej, musimy zaopatrzyć się w oświetlenie podwodne.

Oświetlenie podwodne

Światło ciągłe

Fotografowie pod wodą używają dwóch typów oświetlenia: światła ciągłego lub światła błyskowego. Światło ciągłe pochodzi przeważnie z latarki nurkowej, rzadziej z profesjonalnej lampy do filmów video. Zastosowanie latarek nie daje dobrych rezultatów. Dobra latarka nurkowa posiada taki stożek światła, że w jego centrum skupia się największa ilość promieniowania, a na obwodzie coraz mniejsza. Na zdjęciu wykonanym z użyciem takiej lampy, często widzimy wolframowy żarnik żarówki, nie wspominając już o złej temperaturze barwowej takiego światła. Przy zastosowaniu palników ksenonowych, specjalnych luster typu ‘spot’ oraz dyfuzora, otrzymamy miękkie światło, nadające się na potrzeby fotografii. Światło ciągłe wykorzystywane jest głównie w tworzeniu filmów video.

Linki:

Światło błyskowe

Najodpowiedniejsze do fotografii podwodnej jest światło błyskowe. W czasie krótkiego błysku wyzwalana jest dostatecznie duża ilość światła, by odpowiednio oświetlić obiekt oraz by ustawić przysłonę aparatu tak, by zachować największą głębię ostrości przy dobrze doświetlonym zdjęciu. Część aparatów posiada wbudowane lampy błyskowe, na ogół jednak są one niewystarczające silne. Położenie takiej lampy względem obiektu powoduję że światło odbija się od obiektu pod kątem 360 stopni, dlatego na zdjęciach z użyciem lamp wewnętrznych pojawia się tz. śnieg morski czyli odbicie światła od zawiesin. Na rynku dostępnych jest kilka rodzajów podwodnych lamp błyskowych zewnętrznych.

Rodzaje lamp błyskowych zewnętrznych

Lampy o regulacji manualnej

Lampy o regulacji ręcznej są często najprostsze i najtańsze. (Oczywiście wszystkie droższe lampy posiadają oprócz swoich zaawansowanych systemów regulację ręczną). W takiej lampie siłę światła (liczbę przewodnią) nastawiamy ręcznie. Po zrobieniu zdjęcia patrzymy na ekran LCD i ewentualnie korygujemy ustawienia lampy lub przysłony. Przy wyborze takiej lampy, należy zwrócić uwagę, w ilu krokach można wyrazić liczbę przewodnią. Im większa ilość kroków, tym subtelniej jesteśmy w stanie dobrać właściwą ekspozycję.

Linki:

Lampy AUTO (tyrystorowe)

Są to lampy wyposażone w element światłoczuły, który steruje żarówką lampy,

odpowiednio skracając lub wydłużając czas błysku. Na lampie ustawia się tylko tryb automatyki dla danej przysłony i czułości używanego filmu. System ten działa całkiem sprawnie pod wodą, niekiedy zakłócany jest przez odbicia pochodzące z zawiesiny planktonu. Uciążliwe może być fotografowanie z ustawieniem tej samej przesłony zarówno w aparacie jak i lampie. Piętą achillesową systemu jest odległość lampy i obiektywu od obiektu. Lampa mierzy tak, by dostarczyć odpowiednią ilość światła do światłomierza lampy, a nie do obiektywu. Jeśli odległości te będą różne, to zdjęcie może zostać prześwietlone lub niedoświetlone.

Linki:

Lampy TTL kablowe i bezprzewodowe (S-TTL)

Wolnym od wad poprzednika jest nowszy system opary na TTL. TTL to klasyczny pomiar światła błyskowego przez obiektyw, dostępny w większości współczesnych aparatów. Polega on na tym, że po otwarciu migawki, czujnik umieszczony w aparacie mierzy ilość światła odbitego od płaszczyzny filmu i kiedy uzna, ze światła już wystarczy, daje lampie sygnał „dość” i lampa przestaje błyskać. W aparatach cyfrowych zastosowano bardziej wyrafinowaną odmianę TTL, składającą się z dwóch następujących po sobie błysków: przedbłysku (prebłysku) i błysku głównego. Chwilę przed otwarciem migawki, lampa wysyła przedbłysk, który jest mierzony przez ta sama matrycę, która służy do pomiaru światła zastanego. Następnie aparat za pomocą tylko sobie znanego algorytmu dobiera właściwa siłę, która jest użyta przy błysku właściwym. Nie ma jednak systemów idealnych. Pod wodą TTL nie zawsze działa prawidłowo, refleksy powstające w wodzie łatwo mogą zmylić automatykę TTLa i zdjęcie nie będzie prawidłowo naświetlone.

Informacja o ilości światła błyskanego może być przekazywana za pośrednictwem kabla lub bezprzewodowo na lampę zewnętrzną. W przypadku łączenia za pośrednictwem kabla, potrzebna jest obudowa posiadająca złącze TTL, jak również elektronika odpowiednio tłumacząca sygnał TTL pomiędzy aparatem a lampą.

Bezprzewodowy TTL wymaga z kolei błyśnięcia wewnętrznej lampy aparatu. Lampa zewnętrzna synchronizuje się z lampą wewnętrzną, kopiując jej długość błysku (w ten sposób przenoszona jest informacja o ilości światła potrzebnego do prawidłowego naświetlenia) . Błysk lampy wewnętrznej składający się następująco po sobie z przedbłysku i błysku głównego, jest kopiowany przez lampę zewnętrzną i automatyka aparatu dostraja się do lampy zewnętrznej, tak jak by to była wewnętrzna. Prościej ujmując aparat „myśli”, że lampa zewnętrzna jest wewnętrzną. System bezprzewodowego TTL zwanego również synchro-optical TTL (S-TTL – nazwa handlowa firmy INON) jest równie niezawodny, jak system kablowy, a dużo bardziej uniwersalny, bowiem lampa taka będzie współpracować z różnymi modelami aparatów i obudów. Warunkiem jest tylko błyśnięcie lampy wewnętrznej. Przy częstych zmianach modeli aparatów, zastosowanie tych lamp jest najlepszym rozwiązaniem.

Automatyka TTL polecana jest przede wszystkim dla amatorów i osób początkujących w fotografii podwodnej. Profesjonaliści korzystają tylko z synchronizacji lampy z aparatem, a wartość siły błysku dobierają ręcznie na lampie. Oczywiście najlepszym rozwiązaniem jest zakup lampy posiadającej te wszystkie systemy.

Linki:

Czym kierować się przy wyborze lampy błyskowej?

Kompatybilność z aparatem

Na początek upewnijmy się, że nasza obudowa i aparat są kompatybilne z daną lampą. Ustalmy, czy nasz aparat posiada przedbłysk. Stare lampy błyskowe nie współpracują z aparatami cyfrowymi posiadającymi przedbłysk. Dzieje się tak, ponieważ posiadają one tylko jeden kondensator synchronizujący się tylko do pierwszego błysku (przedbłysku). Ich błysk kończy się w trakcie, kiedy aparat wyzwala błysk główny, dlatego zdjęcia są niedoświetlone.

Liczba przewodnia (LP)

Dla określenia mocy lampy błyskowej używamy wartości zwanej liczbą przewodnią. Jest to iloczyn maksymalnej odległości fotografowanego (i prawidłowo naświetlonego) obiektu i wartości przysłony dla filmu o ISO 100. Aby móc porównać moc lamp, wartość ta powinna być podawana dla określonych, stałych parametrów. Niestety tak nie jest i niektóre dane podawane przez producentów mogą być mylące. Producenci oczywiście stosują chwyty marketingowe, powodujące, że ciężko jest nam porównać faktyczną siłę światła błyskanego przez lampy. Naprzemiennie podają liczbę przewodnią w stopach i metrach, liczbę przewodnią pod wodą, a ponieważ sposób mierzenia liczby przewodniej nie jest bardzo dokładnie ustandaryzowany (punkt mierzenia, kąt padania światła, zastosowany obiektyw, głębokość) tak więc liczba ta nie w pełni będzie odpowiadała rzeczywistej sile lampy. Na przykład lampa błyskowa może mieć podaną LP = 40, ale jest taka dla kąta rozsyłu światła pokrywającego kąt widzenia obiektywu o ogniskowej 70 mm, a już dla obiektywu 50 mm, LP będzie wynosiła 36.

Kąt padania światła

Kąt padania światła powinien pokrywać się z kątem obiektywu lub być od niego większy. W przeciwnym wypadku część zdjęcia będzie niedoświetlona.

Ilość błysków i czas gotowości lampy

Te dwa parametry są bardzo ważne przy wyborze lampy, oczywiście warto je też dostosować do aparatu. Tańsze cyfrówki potrzebują powyżej 5 sekund by być gotowym do zrobienia następnego zdjęcia. Ilość zdjęć które można zrobić na jednym nurkowaniu, zależy od naszych preferencji. Osoby, z którymi rozmawiam o fotografii podwodnej, robią około 100 do 150 zdjęć podczas jednego nurkowania. Jeśli jesteśmy na statku i mamy kilka następujących po sobie nurkowań, powinniśmy przygotować wymienne akumulatory lub wybrać lampę o dużej ilości błysków na jednym zestawie akumulatorów.

Wymiary lampy

Oczywiście im lampa mniejsza tym lepsza. Z dużą lampą ciężko poruszać się pod wodą, łatwiej przekręca się ona pod wpływem silnego prądu, czy zmienia pozycję samoistnie, kiedy się poruszamy. Małą lampę łatwiej jest włożyć w szczelinę, by doświetlić ukryty w niej obiekt.

Systemy złożone z dwóch lamp

Fotografując z jedną lampą uzyskujemy zdjęcia z ostrym cieniem. Niestety jedyną metodą pozbycia się tego cienia, jest posiadanie drugiej lampy. Druga lampa zapewnia nam równomierne oświetlenie i otwiera nam możliwość komponowania obrazu poprzez grę cieni.

Podsumowanie

Światło to obraz, od nas tylko zależy, czy nasze zdjęcia będą dobrze doświetlone, z właściwą barwą. Opisane tu zostały najważniejsze cechy lamp, którymi kierujemy się przy ich wyborze. Powinnyśmy jednak mieć świadomość, że to nie wszystko. Ważne jest również to, jakiego typu ramiona możemy dołączyć do lampy, czy będą one nam pomagać, czy wręcz utrudniać robienie zdjęć. Pamiętajmy o dyfuzorze i o świetle prowadzącym, bez którego ciężko jest robić zdjęcia w nocy. Zachęcam państwa do uczestnictwa w kursach podwodnej fotografii, przed zakupem aparatu i lampy. Tam dowiecie się najwięcej od prowadzących.

(c) 2006 Bartosz Cieślak